ଅଗ୍ନି କୁମାରୀ (Ammannia baccifera) ଗଛର ପରିଚୟ ଏବଂ ଚମତ୍କାରୀ ଔଷଧୀୟ ଉପଯୋଗ।

ଆମ ପ୍ରକୃତିର କୋଳରେ ଏମିତି ଅନେକ ଗଛ ଅଛି ଯାହାକୁ ଆମେ ଅନାବନା ଘାସ ଭାବି ଅବହେଳା କରୁ, କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରକୃତରେ ଅମୂଲ୍ୟ ଜଡ଼ିବୁଟି। ଆଜି ଆମେ ସେମିତି ଏକ ଗଛ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିବା, ଯାହାର ନାମ ହେଉଛି 'ଅଗ୍ନି କୁମାରୀ'। ଏହାକୁ ଆୟୁର୍ବେଦରେ 'ଅଗ୍ନିଗର୍ଭା' ବା 'ଦାଦମାରୀ' ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଏହାର ନାମ ଅନୁସାରେ ଏହା ଶରୀରରେ ଅଗ୍ନି ଭଳି ପ୍ରଭାବ ପକାଇ କଷ୍ଟଦାୟକ ରୋଗକୁ ଦୂର କରିଥାଏ।

୨. ଗଛର ପରିଚୟ (Botanical Identification)

ଅଗ୍ନି କୁମାରୀ ସାଧାରଣତଃ ଓଦାଳିଆ ଜମି, ବିଲ ହୁଡ଼ା ବା ପୋଖରୀ କୂଳରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।

 * ବୈଜ୍ଞାନିକ ନାମ: Ammannia baccifera

 * ହିନ୍ଦୀ ନାମ: ଜଲ୍ ଅଗନି (Jal Agni), ଦାଦମାରୀ (Dadmari) ବନ ମିରିଚ 

 * ସଂସ୍କୃତ: ଅଗ୍ନିଗର୍ଭା, କୁରଣ୍ଟିକା, Brahmasoma, Kshetravashini

 * ଇଂରାଜୀ: Blistering Ammannia, Monarch Redstem ,Tooth Cup.

 It is a medicinal, aquatic herb in the Lythraceae family

 * ପରିଚୟ: ଏହା ଏକ କ୍ଷୁପ ଜାତୀୟ ଗଛ, ଯାହା ୧ ରୁ ୨ ଫୁଟ ଉଚ୍ଚତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଢ଼େ। ଏହାର ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି (Opposite) ଏବଂ ଲମ୍ବା ହୋଇଥାଏ। ଏହାର ଫୁଲଗୁଡ଼ିକ ଅତି ଛୋଟ ଏବଂ ପତ୍ର ମୂଳରେ ଗୋଲାକାର ଭାବେ ରହିଥାଏ। ଏହି ଗଛ ନଦୀ କୂଳରେ କିମ୍ବା ପାଣି ଥିବା ଜାଗାରେ ଅଧିକ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।

୩. ଔଷଧୀୟ ଗୁଣ ଓ ବୈଜ୍ଞାନିକ ତଥ୍ୟ

ଏହି ଗଛରେ ଏପରି କିଛି ରାସାୟନିକ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଛି ଯାହା ଶରୀରର ବିଷାକ୍ତ ପଦାର୍ଥ ବାହାର କରିବାରେ ସକ୍ଷମ। ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ:

 * Anti-inflammatory: ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ଫୁଲା କମାଏ।

 * Antimicrobial: ଜୀବାଣୁ ନାଶକ।

 * Rubefacient: ଚର୍ମରେ ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନ ବଢ଼ାଏ (ଅଧିକ ବ୍ୟବହାର କଲେ ଫୋଟକା ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ, ତେଣୁ ସତର୍କତା ଜରୁରୀ)।

୪. ପ୍ରମୁଖ ଉପଯୋଗ (Major Medicinal Uses)

କ) ଚର୍ମ ରୋଗ ଓ ଦାଦ (Skin Diseases & Ringworm)

ଅଗ୍ନି କୁମାରୀର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଉପଯୋଗ ହେଉଛି ଚର୍ମ ରୋଗରେ। ଏହାକୁ 'ଦାଦମାରୀ' କହିବାର କାରଣ ହେଉଛି ଏହା ଦାଦ, କୁଣ୍ଡିଆ ଏବଂ ଏକଜିମା ଭଳି ରୋଗକୁ ମୂଳରୁ ଶେଷ କରେ।

 * ପ୍ରୟୋଗ: ଏହାର କଅଁଳ ପତ୍ରକୁ ବାଟି ଦାଦ ହୋଇଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଲଗାନ୍ତୁ। ମନେରଖନ୍ତୁ, ଏହାକୁ ବହୁତ ସମୟ ଲଗାଇ ରଖିବେ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ଚର୍ମରେ ଫୋଟକା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ।

ଖ) ଗଣ୍ଠି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ବାତ (Joint Pain & Rheumatism)

ଆଣ୍ଠୁଗଣ୍ଠି ବିନ୍ଧା ବା ବାତ ରୋଗରେ ଏହା ଏକ ଅବ୍ୟର୍ଥ ଔଷଧ। ଏହା ଶରୀରରେ ଜମିଥିବା ବାୟୁକୁ ଦୂର କରେ।

 * ପ୍ରୟୋଗ: ଏହାର ପତ୍ରକୁ ସାମାନ୍ୟ ଗରମ କରି କିମ୍ବା ପତ୍ରର ରସକୁ ସୋରିଷ ତେଲରେ ଫୁଟାଇ ସେହି ତେଲକୁ ମାଲିସ୍ କଲେ ଯନ୍ତ୍ରଣାରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

ଗ) ଶ୍ଵାସ ଓ କାଶ (Respiratory Issues)

ଯଦି କାଶ ବହୁତ ଦିନ ଧରି ଛାଡୁ ନଥାଏ, ତେବେ ଏହି ଗଛର ଚେର ଉପଯୋଗୀ ହୋଇଥାଏ।

 * ପ୍ରୟୋଗ: ଏହାର ଚେରକୁ ଶୁଖାଇ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରି ମହୁ ସହିତ ଅଳ୍ପ ମାତ୍ରାରେ ସେବନ କଲେ କଫ ବାହାରିଯାଏ।

ଘ) ପରିସ୍ରା ସମସ୍ୟା (Diuretic Properties)

ଯେଉଁମାନଙ୍କର ପରିସ୍ରା ପୋଡ଼ାଜଳା ହୁଏ ବା କମ୍ ହୁଏ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ଡାଇୟୁରେଟିକ୍ ଭାବେ କାମ କରେ।

 * ପ୍ରୟୋଗ: ଏହି ଗଛର ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ (ପତ୍ର, ଫୁଲ, ଫଳ, କାଣ୍ଡ, ଚେର) କୁ ପାଣିରେ ସିଝାଇ କାଢ଼ା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ପିଇଲେ ପରିସ୍ରା ସଫା ହୁଏ ଏବଂ ଶରୀରରୁ ଅଦରକାରୀ ୟୁରିକ୍ ଏସିଡ୍ ବାହାରିଯାଏ।

ଙ) ଜ୍ୱର ନାଶକ (Antipyretic)

ପୁରୁଣା ଜ୍ୱର କିମ୍ବା ମ୍ୟାଲେରିଆ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦୁର୍ବଳତା ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଅଗ୍ନି କୁମାରୀ କାଢ଼ା ଖୁବ୍ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ।

ଆୟୁର୍ବେଦ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଅଗ୍ନି କୁମାରୀ (Ammannia baccifera) କୁ ଏହାର ଉଷ୍ଣ ବୀର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଗୁଣ ପାଇଁ 'ଅଗ୍ନି' ସଦୃଶ୍ୟ ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ଏହାର ଉପକାରିତା ବିଷୟରେ ଏକ ପ୍ରାମାଣିକ ଶ୍ଳୋକ ଏବଂ ତାର ଅର୍ଥ ନିମ୍ନରେ ଦିଆଗଲା:

ପ୍ରାମାଣିକ ଶ୍ଳୋକ:

"ଅଗ୍ନିଗର୍ଭା ତୁ କଟୁକା ତିକ୍ଷ୍ଣୋଷ୍ଣା କଫବାତଜିତ୍।

କୁଷ୍ଠକଣ୍ଡୂବିଷପ୍ଲୀହା ଦଦ୍ରୁବିଦ୍ରଧିନାଶିନୀ॥"

ଶ୍ଳୋକର ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ ଓ ଉପକାରିତା:

ଏହି ଶ୍ଳୋକ ଅନୁସାରେ ଅଗ୍ନି କୁମାରୀ ଗଛର ମୁଖ୍ୟ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି:

୧. କଫ ଏବଂ ବାତ ନାଶକ (Kaph-Vatajit): ଏହା ଶରୀରରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିବା କଫ ଏବଂ ବାତ ଦୋଷକୁ ଦୂର କରିଥାଏ। ଫଳରେ ଗଣ୍ଠି ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଆଣ୍ଠୁ ଫୁଲିବା ଏବଂ କାଶ ଭଳି ସମସ୍ୟାରେ ଏହା ଲାଭଦାୟକ।

୨. ଚର୍ମ ରୋଗ ଓ କୁଣ୍ଡିଆ (Kustha-Kandu Nashini): ଏହା 'କୁଷ୍ଠ' (ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଚର୍ମ ରୋଗ) ଏବଂ 'କଣ୍ଡୂ' (କୁଣ୍ଡିଆ) ଦୂର କରିବାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ।

୩. ଦାଦ ନାଶକ (Dadru Nashini): ଶ୍ଳୋକରେ ଏହାକୁ 'ଦଦ୍ରୁଘ୍ନ' ବା ଦାଦ ନାଶକ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏହାର ପତ୍ରକୁ ଲଗାଇଲେ ଦାଦ ଏବଂ ଚର୍ମର କଳା ଦାଗ ଶୀଘ୍ର ଭଲ ହୋଇଥାଏ।

୪. ପ୍ଲୀହା ଏବଂ ବିଦ୍ରଧି (Spleen & Abscess): ଏହା ପ୍ଲୀହା (Spleen) ର ବୃଦ୍ଧିକୁ ରୋକିବା ସହ ଶରୀରରେ ହେଉଥିବା ବିଦ୍ରଧି ବା ବଥ (Abscess) କୁ ଶୁଖାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

୫. ବିଷ ନାଶକ (Visha Nashini): ଏହି ଗଛରେ ବିଷହର ଗୁଣ ରହିଛି, ଯାହା ଶରୀରରୁ ବିଷାକ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ବାହାର କରି ରକ୍ତକୁ ଶୋଧନ କରିଥାଏ।

୫. ସତର୍କତା (Important Precautions)

ବନ୍ଧୁଗଣ, ଅଗ୍ନି କୁମାରୀ ଯେତିକି ଉପକାରୀ, ଏହାର ଭୁଲ ବ୍ୟବହାର ସେତିକି ବିପଜ୍ଜନକ ହୋଇପାରେ।

 * ଫୋଟକା ସମସ୍ୟା: ଏହାର ପତ୍ର ରସ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଚର୍ମରେ ଅଧିକ ସମୟ ଲଗାଇ ରଖିଲେ ଫୋଟକା ହୋଇପାରେ।

 * ମାତ୍ରା: ଏହାକୁ ଅଧିକ ପରିମାଣରେ ଖାଇବା ଦ୍ୱାରା ପେଟରେ ଜ୍ୱଳନ ବା ବାନ୍ତି ହୋଇପାରେ।

 * ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳା: ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳା ଏବଂ ଛୋଟ ପିଲାଙ୍କୁ ଏହାଠାରୁ ଦୂରେଇ ରଖନ୍ତୁ।

 * ଡାକ୍ତରୀ ପରାମର୍ଶ: ସର୍ବଦା ଜଣେ ଅଭିଜ୍ଞ ବୈଦ୍ୟ ବା ଆୟୁର୍ବେଦ ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ନେଇ ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ।

୬. ଶେଷ କଥା (Conclusion)

ଅଗ୍ନି କୁମାରୀ ଗଛ ଆମ ପାର୍ଶ୍ୱବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ମିଳେ। ଯଦି ଆମେ ଏହାର ସଠିକ୍ ପରିଚୟ ଏବଂ ବ୍ୟବହାର ଜାଣିବା, ତେବେ ବିନା କୌଣସି ପାର୍ଶ୍ୱ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ଆମେ ବହୁତ ରୋଗରୁ ରକ୍ଷା ପାଇପାରିବା। ଆଶା କରୁଛି ଆଜିର ଏହି ସୂଚନା ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଲାଭଦାୟକ ହେବ।