ରକ୍ତ ଶୋଧନ ଓ ଗଣ୍ଠି ଯନ୍ତ୍ରଣା ପାଇଁ ବରଦାନ ‘ଗୋପ କାହ୍ନୁ’ ଲତା (Anantmul )ଜାଣନ୍ତୁ ଏହାର ବ୍ୟବହାର।

ଆଜି ଆମେ ଏମିତି ଏକ ଦୁର୍ଲଭ ଲତା ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ଯାହାର ନାମ ଶୁଣିଲେ ଭକ୍ତିର ଭାବ ଆସେ, ସେହି ଲତାଟି ହେଉଛି 'ଗୋପ କାହ୍ନୁ', 'ଗୋପ କନ୍ୟା' ଓ ଅନନ୍ତ ମୂଳ(Anantmul)। ଆୟୁର୍ବେଦରେ ଏହାକୁ 'କୃଷ୍ଣ ସାରିବା' ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଯଦି ଆପଣ ଗଣ୍ଠି ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଶାରୀରିକ ଦୁର୍ବଳତା କିମ୍ବା ରକ୍ତ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କୌଣସି ସମସ୍ୟାରେ ପୀଡ଼ିତ, ତେବେ ଏହି ପୋଷ୍ଟ ଟି ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା ଏହି ଚମତ୍କାରୀ ଗଛର ପରିଚୟ ଏବଂ ଏହାର ଔଷଧୀୟ ପ୍ରୟୋଗ।

ଅନନ୍ତ ମୂଳ ର ୨ ଟି ପ୍ରଜାତି ଅଛି, ଯାହାକୁ ଶ୍ଵେତ ସରିବା ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ସରିବା। ଏହି ୨ଟି କୁ ଔଷଧ ରେ ଉପଯୋଗ କରାଯାଇଥାଏ।

୨. ଗଛର ପରିଚୟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ନାମ (Identification & Names)

ଗୋପ କାହ୍ନୁ ଏକ ଶକ୍ତ ଲତା (Climbing Shrub), ଯାହା ଅନ୍ୟ ଗଛକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ବଢ଼ିଥାଏ। ଏହାର ଡାଳ ଗୁଡ଼ିକ ଖୁବ୍ ଚେମର ବା ଟାଣ ହୋଇଥାଏ।

ଏହାର କାଣ୍ଡ ବହୁତ ଶକ୍ତ ଏବଂ ପୁରୁଣା ହେଲେ କଳା ରଙ୍ଗର ଦେଖାଯାଏ।

 * ଓଡ଼ିଆ ନାମ: ଗୋପ କାହ୍ନୁ, ଗୋପ କନ୍ୟା, ଅନନ୍ତ ମୂଳ ଏବଂ ମାଳତୀ 

 * ହିନ୍ଦୀ ନାମ: କାଳା ବେଲ (Kala Bel), ଦୁଧ ବେଲ, କୃଷ୍ଣ ସାରିବା।

 * ସଂସ୍କୃତ: କୃଷ୍ଣ ସାରିବା (Krishna Sariva), ଜାମ୍ବବତୀ।

 * ବୈଜ୍ଞାନିକ ନାମ: Cryptolepis buchananii Roem. & Schult.

 * Family: Apocynaceae।

English: Wax Leaved Climber, Indian sarsaparilla

ବଂଗଳା - ଶ୍ୟାମ ଲତା

Botanical Synonyms:

Cryptolepis dubia (Burm. f.) M.R. Almeida

Cryptolepis reticulata (Roth) Wall. ex Steud.

Nerium reticulatum Roxb.

Periploca dubia Burm. f.

Echites reticulatus Roth

Echites cuspidatus Heyne ex Hook. f.

Chonemorpha reticulata G. Don

Trachelospermum cavaleriei H. Léveillé 

ଚିହ୍ନିବାର ଉପାୟ:

 * ପତ୍ର: ଏହାର ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଚିକ୍କଣ, ଲମ୍ବା ସାମାନ୍ୟ ଅଣ୍ଡାକୃତିର ଏବଂ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି (Opposite) ହୋଇ ରହିଥାଏ। ଛୋଟ ଲତା ର ପତ୍ର ମଝିରେ ଥିବା ଶିରାଗୁଡ଼ିକ ଧଳା ରଙ୍ଗର ଦେଖାଯାଏ।

 * କାଣ୍ଡ: ଏହାର ଲତାକୁ କାଟିଲେ ବା ଛିଣ୍ଡାଇଲେ ସେଥିରୁ କ୍ଷୀର (Milky latex) ବାହାରିଥାଏ। ଲତା ଟି କାଳିଆ ମାଟିଆ ରଙ୍ଗର ହୋଇଥାଏ।

 * ଫୁଲ: ଏହାର ଫୁଲଗୁଡ଼ିକ ଧଳା ବା ସାମାନ୍ୟ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର ଏବଂ ଛୋଟ ଛୋଟ ହୋଇଥାଏ।

୩. ଔଷଧୀୟ ଗୁଣ ଓ ଉପଯୋଗ (Medicinal Benefits)

କ) ରକ୍ତ ଶୋଧନ (Blood Purifier):

ଗୋପ କାହ୍ନୁ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରକ୍ତ ଶୋଧକ। ଏହା ଶରୀରରୁ ବିଷାକ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ବାହାର କରି ରକ୍ତକୁ ପରିଷ୍କାର କରେ। ଫଳରେ ଚର୍ମ ରୋଗ, କୁଣ୍ଡିଆ ଏବଂ ବ୍ରଣ ଭଳି ସମସ୍ୟା ମୂଳରୁ ଦୂର ହୁଏ।

ଖ) ଗଣ୍ଠି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ବାତ ରୋଗ (Joint Pain & Arthritis):

ଏହାର ଚେରରେ 'ଆଣ୍ଟି-ଇନ୍‌ଫ୍ଲାମେଟୋରୀ' ଗୁଣ ଥାଏ। ଯଦି ଆଣ୍ଠୁଗଣ୍ଠି ଫୁଲି ଯାଉଥାଏ କିମ୍ବା ପ୍ରବଳ ବିନ୍ଧା ହେଉଥାଏ, ତେବେ ଏହାର ଚେରକୁ ବାଟି ଲେପ କରିବା ସହ ଏହାର କାଢ଼ା ପିଇଲେ ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ଆରାମ ମିଳେ।

ଗ) ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତି (Immunity Booster):

ଗୋପ କାହ୍ନୁକୁ ଏକ 'ବଳକାରୀ' ଔଷଧ ଭାବେ ଗଣନା କରାଯାଏ। ଏହା ଶରୀରର ଇମ୍ୟୁନିଟି ବଢ଼ାଇବା ସହ ଶାରୀରିକ ଦୁର୍ବଳତା ଦୂର କରେ। ବିଶେଷ କରି ଜ୍ୱର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦୁର୍ବଳତା ପାଇଁ ଏହା ଖୁବ୍ ଉପଯୋଗୀ।

ଘ) ମହିଳାଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ:

ମହିଳାମାନଙ୍କର ଶ୍ୱେତ ପ୍ରଦର (White discharge) ଏବଂ ମାସିକ ଧର୍ମ ସମୟରେ ହେଉଥିବା ସମସ୍ୟା ପାଇଁ ଗୋପ କାହ୍ନୁ ଚେରର ଚୂର୍ଣ୍ଣ ମିଶ୍ରି ସହିତ ସେବନ କଲେ ଉପକାର ମିଳେ। ଏହା ସ୍ତନ୍ୟପାନ କରାଉଥିବା ମାଆମାନଙ୍କର କ୍ଷୀର ବୃଦ୍ଧିରେ ମଧ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ଙ) ପାଚନ ଓ ଶ୍ୱାସ ରୋଗ:

ଏହା ହଜମ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସଜାଡ଼ିବା ସହ କାଶ ଏବଂ ଶ୍ୱାସ (Asthma) ରୋଗରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।

୪. ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ପ୍ରମାଣ (Ancient Shloka)

ଆୟୁର୍ବେଦ ଶାସ୍ତ୍ରରେ କୁହାଯାଇଛି:

"କୃଷ୍ଣା ସାରିବା ସଂଗ୍ରାହୀ ଚକ୍ଷୁଷ୍ୟା ବିଷନାଶିନୀ ।

 କୁଷ୍ଠ କଣ୍ଡୁ ଜ୍ୱରହରା ରକ୍ତ ଶୁଦ୍ଧିକରୀ ପରମ୍ ॥"

ଅର୍ଥ: ଗୋପ କାହ୍ନୁ ବା କୃଷ୍ଣ ସାରିବା ଆଖି ପାଇଁ ହିତକର, ବିଷ ନାଶକ, ଚର୍ମ ରୋଗ (କୁଷ୍ଠ), କୁଣ୍ଡିଆ ଓ ଜ୍ୱର ଦୂରକାରୀ ଏବଂ ରକ୍ତକୁ ଅତି ଉତ୍ତମ ଭାବେ ଶୋଧନ କରିଥାଏ ଏବଂ ଚର୍ମ କୁ ଚିକ୍କଣ ଓ ଦାଗ ମୁକ୍ତ କରିଥାଏ।

 Anantmul Benefits in Menstrual Disorder

  * ମହିଳାଙ୍କ ଅନିୟମିତ ଋତୁସ୍ରାବ ସମସ୍ୟା ଏବଂ ଶ୍ଵେତ ସ୍ରାବ ସମସ୍ୟା ପାଇଁ ୩ ଗ୍ରାମ ଅନନ୍ତ ମୂଳ ଗୁଣ୍ଡ କୁ ପାଣିରେ ସିଝାଇ ସେଥିରେ ମହୁ ମିଶାଇ ପିଅନ୍ତି।

* ମା’ମାନଙ୍କ ସ୍ତନ୍ୟ କ୍ଷୀର ବୃଦ୍ଧି କରିବାରେ ସାରିଭା ଲାଭଦାୟକ 

ସକାଳେ ଏବଂ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ 1-3 ଗ୍ରାମ ସାରିଭା ମୂଳ ପାଉଡର ଖାଇବା ଦ୍ୱାରା ସ୍ତନ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ। ଏହା ସ୍ତନ୍ୟ କ୍ଷୀରର ପରିମାଣ ବୃଦ୍ଧି କରେ । ଯେଉଁ ମହିଳାମାନଙ୍କର ଅସୁସ୍ଥ କିମ୍ବା ଦୁର୍ବଳ ପିଲା ଥାଏ, ସେହି ମହିଳାମାନେ ଅନନ୍ତ ମୂଳ ଖାଇବା ଉଚିତ।

* ଗର୍ଭପାତ ରୋକିବା 

ଯଦି କୌଣସି ମହିଳାଙ୍କର ବାରମ୍ବାର ଗର୍ଭପାତ ହେଉଛି, ଅନନ୍ତ ମୂଳ ଗୁଣ୍ଡ ୧ ରୁ ୩ ଗ୍ରାମ କୁ ଗାଈ କ୍ଷୀର ରେ ସିଝାଇ ଏବଂ ସେଥିରେ ଚିନି ମିଶାଇ ପିଅନ୍ତି।

ଏହି କାମ ଗର୍ଭ ଧାରଣ ପୂର୍ବରୁ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଦରକାର। ଗର୍ଭଧାରଣ ଠାରୁ ପ୍ରସବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପାଉଡର ଖାଇବା ଦ୍ୱାରା ଏକ ସୁସ୍ଥ ଏବଂ ଗୋରା ଚର୍ମ ଥିବା ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ହୁଏ।

୫. ବ୍ୟବହାର ବିଧି (How to Use)

୧. ଚୂର୍ଣ୍ଣ: ଶୁଖିଲା ଚେରର ଗୁଣ୍ଡକୁ ୧ ରୁ ୩ ଗ୍ରାମ ମାତ୍ରାରେ ଦିନକୁ ଦୁଇଥର ମହୁ ବା ଉଷୁମ ପାଣି ସହ ସେବନ କରାଯାଇପାରେ।

୨. କାଢ଼ା: ୧୦ ଗ୍ରାମ କଞ୍ଚା ଚେରକୁ ୪୦୦ ମିଲି ପାଣିରେ ଫୁଟାନ୍ତୁ, ପାଣି ଜଳି ଯାଇ ୧୦୦ ମିଲି ରହିଲେ ତାକୁ ଛାଣି ପିଅନ୍ତୁ।

୩. ଲେପ: ଚର୍ମ ରୋଗ ବା ଗଣ୍ଠି ଫୁଲା ପାଇଁ ଏହାର ସତେଜ ଚେରକୁ ବାଟି ଲଗାନ୍ତୁ।

ଏହି ଲତା ର ଚେର ପାଉଡର ଅନନ୍ତ ମୂଳ ନାମରେ ଅନଲାଇନ୍ ରେ ବିକ୍ରି ହେଉଛି।

୬. ସତର୍କତା (Precautions)

 * ସର୍ବଦା ଜଣେ ଅଭିଜ୍ଞ ବୈଦ୍ୟ ବା ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ଅନୁସାରେ ହିଁ ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ।

 * ପ୍ରଦୂଷିତ ସ୍ଥାନରୁ ଲତା ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।