ବଂଶୀ ଗୋପାଳ: ସ୍ମରଣ ଶକ୍ତି ଓ ମୃଗୀ ବାତ ପାଇଁ ଏକ ଦୁର୍ଲଭ ବନୌଷଧି | Bansi Gopal (Peucedanum nagpurense) Benefits in Odia
ଭାରତୀୟ ବନୌଷଧି ଜଗତରେ ଏମିତି କିଛି ଗଛ ରହିଛି ଯାହାର ସମ୍ପର୍କ ଆମର ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସହ ଗଭୀର ଭାବେ ଜଡ଼ିତ। ଆଜି ଆମେ ଏମିତି ଏକ ବିରଳ ବୃକ୍ଷ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ଯାହାକୁ ଆମେ 'ବଂଶୀ ଗୋପାଳ' ବୋଲି କହୁ। ଏହା କେବଳ ଏକ ଗଛ ନୁହେଁ, ବରଂ ପ୍ରକୃତିର ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ଉପହାର। ବିଶେଷ କରି ମାନସିକ ଶାନ୍ତି, ଦୁର୍ବଳତା ଏବଂ ପେଟ ରୋଗ ପାଇଁ ଏହା ଏକ ମହୌଷଧି। ଆଜିର ଏହି ପୋଷ୍ଟ ରେ ଆମେ ବଂଶୀ ଗୋପାଳର ପରିଚୟ ଏବଂ ଏହାର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଉପକାରିତା ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିବା।
୨. ଗଛର ପରିଚୟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ନାମ (Identification & Names)
ବଂଶୀ ଗୋପାଳ ଏକ ଗୁଳ୍ମ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ଭିଦ ଯାହା ବିଶେଷ କରି ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳ ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
* ଓଡ଼ିଆ ନାମ: ବଂଶୀ ଗୋପାଳ, ଗୁଆ କାନି।
* ହିନ୍ଦୀ ନାମ: ତେଜରାଜ (Tejraj), ବଂଶୀ ଗୋପାଳ।
* ବୈଜ୍ଞାନିକ ନାମ: Peucedanum nagpurense।
* Family: Apiaceae (ଧନିଆ ପରିବାର)।
ଚିହ୍ନିବାର ଉପାୟ:
* କାଣ୍ଡ: ଏହାର ଡାଳ ବଂଶୀ ଭଳି ସିଧା ଏବଂ ଭିତର ପାଖ ସାମାନ୍ୟ ଫୋଲା ଥାଏ, ସେଥିପାଇଁ ଏହାକୁ ବଂଶୀ ଗୋପାଳ କୁହାଯାଏ।
* ପତ୍ର: ଏହାର ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଧନିଆ ପତ୍ର ଭଳି କଟା କଟା ବା ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଦେଖିବାକୁ ଖୁବ୍ ସୁନ୍ଦର।
* ଚେର: ଏହାର ଚେରରେ ଏକ ବିଶେଷ ପ୍ରକାରର ସୁଗନ୍ଧ ଥାଏ। ଚେରଟି ଖୁବ୍ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଔଷଧୀୟ ଗୁଣରେ ଭରପୂର।
* ଫୁଲ: ଏହାର ଫୁଲ ଛତା ଆକାରର (Umbel) ଏବଂ ଧଳା ରଙ୍ଗର ହୋଇଥାଏ।
୩. ଔଷଧୀୟ ଗୁଣ ଓ ଉପଯୋଗ (Medicinal Benefits)
କ) ମାନସିକ ରୋଗ ଓ ଅପସ୍ମାର ମିର୍ଗୀ ବାତ (Epilepsy & Mental Health):
ଆୟୁର୍ବେଦରେ ବଂଶୀ ଗୋପାଳକୁ 'ମେଧ୍ୟ' ଜଡ଼ିବୁଟି କୁହାଯାଏ। ଯେଉଁମାନଙ୍କର ସ୍ମରଣ ଶକ୍ତି କମ୍ ଥାଏ କିମ୍ବା ମାନସିକ ଚାପ (Stress) ରହେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ବରଦାନ। ଅପସ୍ମାର ବା ମୃଗୀ ବାତ ରୋଗରେ ଏହାର ଚେରକୁ ବ୍ୟବହାର କଲେ ବହୁତ ଭଲ ଫଳ ମିଳେ।
ବଂଶୀ ଗୋପାଳ ବା Peucedanum nagpurense ବିଷୟରେ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ପ୍ରମାଣ ସ୍ଵରୂପ ଏହାର ଗୁଣକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଥିବା ଏକ ପ୍ରାମାଣିକ ଶ୍ଲୋକ ଏବଂ ତାହାର ସରଳ ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ ତଳେ ଦିଆଗଲା:
ଶ୍ଲୋକ:
"ବଂଶୀଗୋପାଳକଃ ଶୀତଃ, କଟୁସ୍ତିକ୍ତୋ ରସେ ମତଃ ।
ଅପସ୍ମାର-ହରୋ ମେଧ୍ୟଃ, ପାଚନୋ ବଳବର୍ଦ୍ଧନଃ ॥"
ଓଡ଼ିଆରେ ଏହାର ଅର୍ଥ ଓ ଉତ୍ତର:
ଉପରୋକ୍ତ ଶ୍ଲୋକ ଅନୁସାରେ ବଂଶୀ ଗୋପାଳ ଗଛର ଉପକାରିତାକୁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଭାବେ ବୁଝାଯାଇପାରେ:
୧. ରସ ଓ ପ୍ରକୃତି (Nature):
ବଂଶୀ ଗୋପାଳ ରସରେ କଟୁ (ରାଗ) ଏବଂ ତିକ୍ତ (ପିତା) ଅଟେ। ଏହା ପ୍ରକୃତିରେ ଶୀତଳ, ଯାହା ଶରୀରର ଅତ୍ୟଧିକ ପିତ୍ତ ଓ ଗରମକୁ ଶାନ୍ତ କରିଥାଏ।
୨. ଅପସ୍ମାର-ହରଃ (Treats Epilepsy):
ଏହା ମୃଗୀ ବା ଅପସ୍ମାର ରୋଗ ପାଇଁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଔଷଧ। ଏହା ମସ୍ତିଷ୍କର ସ୍ନାୟୁଗୁଡ଼ିକୁ ସୁସ୍ଥ ରଖି ବାତ-ବ୍ୟାଧିରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
୩. ମେଧ୍ୟଃ (Brain Booster):
ଏହି ଗଛ ମସ୍ତିଷ୍କର ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି କରେ। ଏହା ସ୍ମରଣ ଶକ୍ତି ବଢ଼ାଇବା ସହ ମାନସିକ ଦୁର୍ବଳତା ଓ ଚିନ୍ତା (Anxiety) ଦୂର କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
୪. ପାଚନଃ (Digestive):
ଏହା ପାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଉନ୍ନତି ଆଣେ। ପେଟର ଗ୍ୟାସ୍, ଅଜୀର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ପେଟ ବ୍ୟଥା ଭଳି ସମସ୍ୟା ପାଇଁ ଏହା ରାମବାଣ ସଦୃଶ।
୫. ବଳବର୍ଦ୍ଧନଃ (Strength Provider):
ଏହା ଶରୀରର ଓଜ (Immunity) ଏବଂ ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି କରେ। ଶାରୀରିକ ଦୁର୍ବଳତା ଦୂର କରି ଶରୀରକୁ ପୁଷ୍ଟ କରିବାରେ ଏହାର ଭୂମିକା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
ସଂକ୍ଷେପରେ: ବଂଶୀ ଗୋପାଳ କେବଳ ଏକ ଘାସ ବା ଲତା ନୁହେଁ, ବରଂ ମସ୍ତିଷ୍କ ଏବଂ ପେଟ ପାଇଁ ଏହା ଏକ ପବିତ୍ର ଆୟୁର୍ବେଦିକ ରତ୍ନ।
ଖ) ପାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଉନ୍ନତି (Digestion):
ଧନିଆ ପରିବାରର ସଦସ୍ୟ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହା ପେଟ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୀତଳ। ପେଟ ଗ୍ୟାସ୍, ଅଜୀର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ପେଟ ବ୍ୟଥା ଭଳି ସମସ୍ୟାକୁ ଏହା ତୁରନ୍ତ ଦୂର କରିଥାଏ। ଏହା ଯକୃତ (Liver) କୁ ସୁସ୍ଥ ରଖିବାରେ ମଧ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ଗ) ଶରୀରର ଦୁର୍ବଳତା ଦୂର କରିବା (General Tonic):
ବଂଶୀ ଗୋପାଳ ଶରୀରକୁ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରେ। ପୁରୁଷ ଏବଂ ମହିଳାମାନଙ୍କର ଶାରୀରିକ ଦୁର୍ବଳତା ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଏହାର ଚୂର୍ଣ୍ଣକୁ କ୍ଷୀର ସହିତ ସେବନ କରାଯାଏ। ଏହାକୁ ଏକ 'ଇମ୍ୟୁନିଟି ବୁଷ୍ଟର' ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇପାରେ।
ଘ) ଜ୍ୱର ଓ କାଶ:
ଋତୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସମୟରେ ହେଉଥିବା ଜ୍ୱର, ସର୍ଦ୍ଦି ଏବଂ କାଶରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ବଂଶୀ ଗୋପାଳର କାଢ଼ା ଖୁବ୍ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ। ଏହା ଶରୀରର ତାପମାତ୍ରାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ଙ) ବିଷ ନାଶକ (Antidote):
କେତେକ ଜଙ୍ଗଲୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ବିଷାକ୍ତ କୀଟପତଙ୍ଗ କାମୁଡ଼ିଲେ ବଂଶୀ ଗୋପାଳର ପେଷ୍ଟକୁ ଲଗାଯାଏ, ଯାହା ବିଷର ପ୍ରଭାବକୁ କମ୍ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ।
୪. ବ୍ୟବହାର ବିଧି (How to Use)
୧. ଚେର ଚୂର୍ଣ୍ଣ: ବଂଶୀ ଗୋପାଳର ଶୁଖିଲା ଚେରକୁ ଗୁଣ୍ଡ କରି ରଖନ୍ତୁ। ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ଏବଂ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ୧ ରୁ ୨ ଗ୍ରାମ ଚୂର୍ଣ୍ଣକୁ ଉଷୁମ ପାଣି ବା କ୍ଷୀର ସହିତ ନିଅନ୍ତୁ।
୨. କାଢ଼ା (Decoction): ଯଦି ପେଟ ସମସ୍ୟା ବା ଜ୍ୱର ଥାଏ, ତେବେ ଏହାର ଚେରକୁ ପାଣିରେ ଫୁଟାଇ ସେହି ପାଣିକୁ ଛାଣି ପିଅନ୍ତୁ।
୩. ଲେପ: ଚର୍ମ ରୋଗ ବା ମାଂସପେଶୀର ଯନ୍ତ୍ରଣା ପାଇଁ ଏହାର ପତ୍ର ଏବଂ ଚେରକୁ ବାଟି ଲଗାଯାଇପାରେ।
୫. ସତର୍କତା (Precautions)
* ଏହା ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜଡ଼ିବୁଟି ହୋଇଥିବାରୁ ଏହାର ଅତ୍ୟଧିକ ସେବନ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।
* ସର୍ବଦା ଜଣେ ଅଭିଜ୍ଞ ବୈଦ୍ୟ ବା ଆୟୁର୍ବେଦ ଚିକିତ୍ସକଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ପରେ ହିଁ ଏହାକୁ ଔଷଧ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।
* ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳାମାନେ ଏହାର ବ୍ୟବହାରରୁ ଦୂରେଇ ରହିବା ଉଚିତ୍।
୬. ଶେଷ କଥା (Conclusion)
ବନ୍ଧୁଗଣ, ବଂଶୀ ଗୋପାଳ ବା Peucedanum nagpurense କେବଳ ଏକ ଗଛ ନୁହେଁ, ଏହା ଆମ ଜଙ୍ଗଲର ଏକ ସମ୍ପତ୍ତି। ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ଜଡ଼ିବୁଟିର ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଏବଂ ଏହାର ଔଷଧୀୟ ଗୁଣ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
टिप्पणियाँ
एक टिप्पणी भेजें