ଗଣ୍ଠି ଅଣା/ ମହା ଦ୍ରୋଣ ଗଛର ଔଷଧୀୟ ଉପଯୋଗ। Leonotis nepetifolia (Ganthiana):
ପ୍ରକୃତି ହେଉଛି ଜ୍ଞାନର ଭଣ୍ଡାର। ଆମ ଚାରିପାଖରେ ଏମିତି ଅନେକ ଗଛ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଆମେ ଅନାବନା ଘାସ ଭାବି ଅବହେଳା କରୁ, କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚି ରହିଥାଏ ଦୁର୍ଲଭ ଔଷଧୀୟ ଗୁଣ। ଆଜି ସେହିଭଳି ଏକ ଚମତ୍କାରୀ ଗଛ ବିଷୟରେ ଆମେ ଆଲୋଚନା କରିବା, ଯାହାର ନାମ ହେଉଛି ‘ଗଣ୍ଠିଆଣା’ ବା ‘ଗଣ୍ଠିଆ’ ଗଛ। ଏହାକୁ ଇଂରାଜୀରେ 'Lion’s Ear' ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।
ବିଶେଷ କରି ଓଡ଼ିଶାର ପଡ଼ିଆ, ଜଙ୍ଗଲ ରାସ୍ତା କଡ଼ ଏବଂ ଗାଁ ଗହଳିରେ ଏହି ଗଛ ବହୁଳ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ। ଆୟୁର୍ବେଦ ଏବଂ ଗ୍ରାମୀଣ ଚିକିତ୍ସାରେ ଏହାର ଗୁରୁତ୍ୱ ଅତ୍ୟଧିକ।
ଆଜିର ଯୁଗରେ ଆମେ ରାସାୟନିକ ଔଷଧ ଉପରେ ଯେତିକି ନିର୍ଭର କରୁଛେ, ତା’ଠାରୁ ଅଧିକ ଆମ ପ୍ରକୃତିରେ ଥିବା ଏହି ଅମୂଲ୍ୟ ସମ୍ପଦକୁ ଚିହ୍ନିବା ଦରକାର। ଗଣ୍ଠିଆଣା ହେଉଛି ଏକ ସହଜରେ ମିଳୁଥିବା ମହୌଷଧି। ଯଦି ଆମେ ଏହାର ସଠିକ୍ ବ୍ୟବହାର ଜାଣିବା, ତେବେ ଅନେକ ଜଟିଳ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବା।
ଚାଲନ୍ତୁ ଜାଣିବା ଏହାର ପରିଚୟ ଓ ଉପକାରିତା ବିଷୟରେ।
୨. ଗଛର ପରିଚୟ (Botanical Description)
ଗଣ୍ଠିଆଣା ଏକ ବାର୍ଷିକ ଶାକୀୟ ଗଛ (Annual Herb)। ଏହାର କିଛି ବିଶେଷ ପରିଚୟ ହେଉଛି:
* ଉଚ୍ଚତା: ଏହା ପ୍ରାୟ ୪ ରୁ ୭ ଫୁଟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଚ୍ଚ ହୋଇଥାଏ।
* କାଣ୍ଡ: ଏହାର ଡାଳ ଚତୁର୍ଭୁଜାକାର (Quadrangular) ଏବଂ ଶକ୍ତ ହୋଇଥାଏ।
* ପତ୍ର: ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଗୋଲାକାର କିମ୍ବା ଅଣ୍ଡାକୃତି ଏବଂ ଏହାର ଧାରଗୁଡ଼ିକ ଦାନ୍ତ ଦାନ୍ତ ହୋଇଥାଏ।
* ଫୁଲ (ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ): ଏହାର ଫୁଲଗୁଡ଼ିକ ଡାଳର ଗଣ୍ଠିରେ ଗୋଲାକାର ଗୁଚ୍ଛ ଭାବରେ ଥାଏ। ଫୁଲର ରଙ୍ଗ ଗାଢ଼ କମଳା (Orange) ହୋଇଥାଏ। ଏହି ଫୁଲ ଗୁଚ୍ଛଗୁଡ଼ିକ ଦେଖିବାକୁ କଣ୍ଟାଳିଆ ବଲ୍ ପରି ଦେଖାଯାଏ।
* ବୈଜ୍ଞାନିକ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ:
* ବୈଜ୍ଞାନିକ ନାମ: Leonotis nepetifolia
* ପରିବାର: Lamiaceae (ତୁଳସୀ ପରିବାରର ଏକ ସଦସ୍ୟ)
* ଅନ୍ୟ ନାମ: ହିନ୍ଦୀରେ ଏହାକୁ 'ବଡ଼ା ଗୁମା', ଲାଲ୍ ଗୁମା।
ସଂସ୍କୃତରେ 'ଗ୍ରନ୍ଥିପର୍ଣ୍ଣୀ' ମହା ଦ୍ରୋଣ
ଇଂରାଜୀରେ 'Christmas Candlestick' Lion's Ear କୁହାଯାଏ।
କଣ୍ଟା ସିଧ ( Kanta Sidha plant) ଗଣ୍ଠିଆଣା’ ବା ‘ଗଣ୍ଠିଆ’ ଗଛ
Key Synonyms and Scientific Names
Phlomis nepetifolia L. (Basionym)
Leonurus nepetifolius (L.) Mill.
Leonurus globosus Moench
Leonotis nepetaefolia
୩. ଔଷଧୀୟ ଗୁଣ ଓ ଉପଯୋଗ (Medicinal Benefits)
ଆୟୁର୍ବେଦ ଅନୁସାରେ ଏହି ଗଛଟି କଫ, ବାତ ଏବଂ ପେଟ ରୋଗ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉପକାରୀ।
(କ) ବାତ ରୋଗ ଓ ଗଣ୍ଠି ଦରଜ (Joint Pain):
ଏହାର ନାମ ଯେପରି ‘ଗଣ୍ଠିଆଣା’, ଏହାର କାମ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି। ଏହା ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଗଣ୍ଠିରେ ହେଉଥିବା ଦରଜ ଓ ଫୁଲାକୁ କମ୍ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
* ଉପଯୋଗ: ଏହାର ପତ୍ରକୁ ଶିଳରେ ବାଟି ଅଳ୍ପ ଗରମ କରି ଦରଜ ହେଉଥିବା ଗଣ୍ଠିରେ ଲଗାଇଲେ ଶୀଘ୍ର ଆରାମ ମିଳିଥାଏ।
(ଖ) ଚର୍ମ ରୋଗ (Skin Diseases):
କୁଣ୍ଡିଆ, ଏକଜିମା ଏବଂ କାଛୁ ଭଳି ଚର୍ମ ରୋଗରେ ଏହା ରାମବାଣ ସଦୃଶ କାମ କରେ।
* ଉପଯୋଗ: ଗଣ୍ଠିଆଣାର ଶୁଖିଲା ଫୁଲ (ଯାହା କଳା ପଡ଼ିଯାଇଥାଏ) କୁ ପୋଡ଼ି ତାର ପାଉଁଶ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତୁ। ଏହି ପାଉଁଶକୁ ନଡ଼ିଆ ତେଲ ସହ ମିଶାଇ କ୍ଷତ ସ୍ଥାନରେ ଲଗାଇଲେ ଘା' ଶୀଘ୍ର ଶୁଖିଯାଏ।
(ଗ) ଶ୍ଵାସ ଓ କାସ (Respiratory Health):
ଥଣ୍ଡା, କଫ ଏବଂ ପୁରୁଣା କାସ ପାଇଁ ଏହାର ପତ୍ରର ରସ ବହୁତ ଭଲ।
* ଉପଯୋଗ: ଏହାର ପତ୍ରର କାଢ଼ା (Decoction) ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ସେଥିରେ ଅଳ୍ପ ମହୁ ମିଶାଇ ପିଇଲେ ଶ୍ୱାସନଳୀ ସଫା ହୁଏ ଏବଂ କଫ ବାହାରିଯାଏ।
(ଘ) ଜ୍ୱର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ (Fever):
ମ୍ୟାଲେରିଆ କିମ୍ବା ସାଧାରଣ ଜ୍ୱର ହେଉଥିଲେ ଏହି ଗଛର ଚେର ଓ ପତ୍ରର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।
* ଉପଯୋଗ: ଏହାର ପତ୍ରକୁ ପାଣିରେ ସିଝାଇ ସେହି ପାଣିକୁ ଦିନକୁ ଦୁଇଥର ସେବନ କଲେ ଜ୍ୱରର ପ୍ରକୋପ କମିଥାଏ।
(ଙ) ପେଟର କୃମି (Stomach Worms):
ଛୋଟ ପିଲାଙ୍କ ପେଟରେ କୃମି ହେଲେ ଏହା ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ସମାଧାନ। ଏହାର ପତ୍ର ରସ ପିଲାଙ୍କୁ ଦେଲେ ପେଟ ଭିତରେ ଥିବା କୃମି ମରିଯାଆନ୍ତି।
୪. ଆର୍ଥିକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପଯୋଗିତା
* ମହୁମାଛି ପାଳନ: ଏହି ଗଛର ଫୁଲରେ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣର ମହୁ (Nectar) ଥାଏ, ଯାହା ମହୁମାଛି ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ।
* ଧୂପ ଓ ସୁଗନ୍ଧ: କିଛି ଆଦିବାସୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟରେ ଏହାର ଶୁଖିଲା ଡାଙ୍ଗକୁ ଜଳାଇ ଘରେ ଧୂଆଁ ଦିଆଯାଏ, ଯାହା ମଶା ମାଛିଙ୍କୁ ଦୂରେଇ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
୫. ସତର୍କତା (Precautions)
କୌଣସି ବି ବନୌଷଧି ବ୍ୟବହାର କରିବା ପୂର୍ବରୁ କିଛି ଦିଗ ପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ:
* ଏହାର ମାତ୍ରାଧିକ ସେବନ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।
* ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳା ଓ ଛୋଟ ପିଲାଙ୍କୁ ଦେବା ପୂର୍ବରୁ ଆୟୁର୍ବେଦିକ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ନିଅନ୍ତୁ।
* ଏହାର ଫୁଲର କଣ୍ଟା ଖୁବ୍ ଶକ୍ତ, ତେଣୁ ଗଛରୁ ଫୁଲ ତୋଳିବା ସମୟରେ ସାବଧାନତା ଅବଲମ୍ବନ କରନ୍ତୁ
टिप्पणियाँ
एक टिप्पणी भेजें