ବାଇଡଙ୍କ (Mucuna pruriens): ସ୍ନାୟୁ ରୋଗ ଓ ଶାରୀରିକ ଦୁର୍ବଳତା ପାଇଁ ଏକ ଚମତ୍କାରୀ ଆୟୁର୍ବେଦିକ ମହୌଷଧି

ବାଇଡଙ୍କ ବା କାଛୁକୁଆ (Mucuna pruriens): ଲତାର ପରିଚୟ ଏବଂ ଏହାର ଚମତ୍କାରୀ ଔଷଧୀୟ ଉପଯୋଗ।

ବାଇଡଙ୍କ ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ଆୟୁର୍ବେଦିକ ଔଷଧ। ଏହା କେବଳ ଏକ କାଛୁକୁଆ ଗଛ ନୁହେଁ, ବରଂ ମସ୍ତିଷ୍କ ଓ ଶରୀର ପାଇଁ ଏକ ସଞ୍ଜୀବନୀ। ଯଦି ଆମେ ଏହାର ସଠିକ୍ ପ୍ରୟୋଗ ଶିଖିବା, ତେବେ ଅନେକ ଜଟିଳ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବା।

Mucuna pruriens ର ପ୍ରକୃତ ଓଡ଼ିଆ ନାମ ହେଉଛି ବାଇଡଙ୍କ, କାଛୁକୁଆ ବା ଶିମିଳିଆ. ଏହା ଏକ ଲତା ଜାତୀୟ ଉଦ୍ଭିଦ। ଏହାକୁ ଛୁଇଁଲେ ଶରୀରରେ ଭିଷଣ ଅଗ୍ନି ଲାଗିବା ପରି କାଛୁ କୁଣ୍ଡାଇ ହେଉଥିବାରୁ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଏହାକୁ 'କାଛୁକୁଆ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।)

ଭୂମିକା

ଆୟୁର୍ବେଦ ଜଗତରେ ଏମିତି କିଛି ଗଛ ଅଛି ଯାହାକୁ ଆମେ ଅନାବନା ଗଛ ଭାବି ଅଣଦେଖା କରୁ, କିନ୍ତୁ ତାର ଔଷଧୀୟ ଗୁଣ ବିଜ୍ଞାନକୁ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କରିଦିଏ। ସେହିଭଳି ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଔଷଧୀୟ ଲତା ହେଉଛି Mucuna pruriens। ଏହା ବିଶେଷ କରି ସ୍ନାୟୁଗତ ରୋଗ ଏବଂ ଶାରୀରିକ ଦୁର୍ବଳତା ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଏକ "ସୁପରଫୁଡ୍" ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା।

୧. ଗଛର ପରିଚୟ (Identification)

 * ସ୍ୱରୂପ: ଏହା ଏକ ବାର୍ଷିକ ଆରୋହୀ ଲତା (Climbing Legume)। ଏହା ଅନ୍ୟ ଗଛର ସାହାରା ନେଇ ଉପରକୁ ବଢ଼ିଥାଏ।

 * ପତ୍ର: ଏହାର ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ତିନି ପାଖିଆ (Trifoliate) ଏବଂ ବଡ଼ ବଡ଼।

 * ଫୁଲ: ଏହାର ଫୁଲ ବାଇଗଣୀ କିମ୍ବା ଧଳା ରଙ୍ଗର ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଝୁଲନ୍ତା ଅବସ୍ଥାରେ ଥାଏ।

 * ଫଳ (ଛୁଇଁ): ଏହାର ଫଳଗୁଡ଼ିକ ଶିମ ଭଳି ଛୁଇଁ ଆକାରର। ଛୁଇଁ ଉପରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୁମୁଆଁ ବା କେଶ ରହିଥାଏ। ଏହି କେଶରେ 'ମ୍ୟୁକୁନାଇନ୍' (Mucunain) ନାମକ ଏକ ଏନଜାଇମ୍ ଥାଏ, ଯାହା ଚର୍ମ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଲେ ପ୍ରବଳ କୁଣ୍ଡାଇ ହୋଇଥାଏ। ଏଥିପାଇଁ ଏହାକୁ ସତର୍କତାର ସହ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।

 * ମଞ୍ଜି: ଛୁଇଁ ଭିତରେ କଳା, ଧୂସର କିମ୍ବା ବାଦାମୀ ରଙ୍ଗର ମଞ୍ଜି ଥାଏ, ଯାହା ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଔଷଧୀୟ ଅଂଶ।

ବାଇଡଙ୍କ ଲତାର Botanical name - Mucuna pruriens

Hindi - kaunch – केवाँच, खुजनी

English – Horse eye bean, Velvet bean, Cowhage, 

Sanskrit – କପିକଛୁ, ଆତ୍ମ ଗୁପ୍ତା, ମର୍କଟି।କଣ୍ଡୁରା।

୨. ଔଷଧୀୟ ଉପଯୋଗ (Medicinal Uses)

(କ) ପାର୍କିନ୍‌ସନ୍ ରୋଗ ପାଇଁ ବରଦାନ:

Mucuna pruriens ହେଉଛି L-Dopa ର ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ଉତ୍ସ। L-Dopa ଆମ ମସ୍ତିଷ୍କରେ 'ଡୋପାମାଇନ୍' (Dopamine) ହରମୋନ୍‌ ସ୍ତର ବୃଦ୍ଧି କରେ।

Dopamine is a crucial neurotransmitter and hormone produced in the brain that acts as a chemical messenger between nerve cells. Known as the "feel-good" hormone, it plays a vital role in the brain's reward system, motivation, pleasure, mood, attention, memory, and motor control. It reinforces behaviors by creating feelings of satisfaction. 

 * ଉପଯୋଗ: ଯେଉଁମାନଙ୍କର ହାତ-ଗୋଡ଼ ଥରିବା ବା ପାର୍କିନ୍‌ସନ୍ ସମସ୍ୟା ଥାଏ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହାର ମଞ୍ଜି ଗୁଣ୍ଡ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଫଳପ୍ରଦ।

(ଖ) ଯୌନ ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ଓ ପ୍ରଜନନ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ:

ଏହାକୁ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ Aphrodisiac (କାମୋଦ୍ଦୀପକ) ଭାବେ ଗଣନା କରାଯାଏ।

 * ପୁରୁଷ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ: ଏହା ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ଶୁକ୍ରାଣୁ ସଂଖ୍ୟା (Sperm Count) ଏବଂ ଗୁଣବତ୍ତା ବଢ଼ାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

 * ହରମୋନ୍ ସନ୍ତୁଳନ: ଏହା ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟେରନ୍ ସ୍ତରକୁ ସନ୍ତୁଳିତ କରି ଶାରୀରିକ ସ୍ଫୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରେ।

(ଗ) ମାନସିକ ଚାପ ଓ ଅବସାଦ ଦୂର କରିବା:

ଆଜିକାଲିର ବ୍ୟସ୍ତବହୁଳ ଜୀବନରେ ଲୋକେ ଷ୍ଟ୍ରେସ୍ ଓ ଡିପ୍ରେସନର ଶିକାର ହେଉଛନ୍ତି।

 * ଉପଯୋଗ: ବାଇଡଙ୍କ ମଞ୍ଜିର ସେବନ ଦ୍ୱାରା ମନ ଶାନ୍ତ ରହେ, ନିଦ ଭଲ ହୁଏ ଏବଂ ମାନସିକ ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

(ଘ) କ୍ଷୀର ଉତ୍ପାଦନରେ ସହାୟକ:

ପ୍ରସବ ପରେ ମା’ ମାନଙ୍କର କ୍ଷୀର କମ୍ ହେଉଥିଲେ, ଆୟୁର୍ବେଦିକ ପରାମର୍ଶ କ୍ରମେ ବାଇଡଙ୍କ ମଞ୍ଜିର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।

(ଙ) ମଧୁମେହ (Diabetes) ନିୟନ୍ତ୍ରଣ:

କିଛି ଗବେଷଣାରୁ ଜଣାପଡ଼ିଛି ଯେ, ଏହାର ମଞ୍ଜିରେ ରକ୍ତର ଶର୍କରା ସ୍ତର କମାଇବାର କ୍ଷମତା ରହିଛି।

୩. ବ୍ୟବହାର ବିଧି (How to Use)

ବାଇଡଙ୍କ ମଞ୍ଜିକୁ ସିଧାସଳଖ ଖାଇବା ଅନୁଚିତ୍, କାରଣ ଏହା ଟକ୍ସିକ ହୋଇପାରେ।

 * ଶୁଦ୍ଧିକରଣ: ପ୍ରଥମେ ମଞ୍ଜିକୁ କ୍ଷୀରରେ ସିଝାଇ ଏହାର ଉପର ଚୋପା ଛଡ଼ାଯାଏ।

 * ଗୁଣ୍ଡ: ଚୋପା ଛଡ଼ା ମଞ୍ଜିକୁ ଶୁଖାଇ ଗୁଣ୍ଡ କରାଯାଏ।

 * ମାତ୍ରା: ସାଧାରଣତଃ ୩ ରୁ ୫ ଗ୍ରାମ ଗୁଣ୍ଡକୁ କ୍ଷୀର କିମ୍ବା ମହୁ ସହ ଦିନକୁ ଥରେ ବା ଦୁଇଥର ନିଆଯାଏ।

୪. ସତର୍କତା ଓ ପାର୍ଶ୍ୱ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା (Caution)

 * କୁଣ୍ଡାଇ ହେବା: ଏହାର ଛୁଇଁକୁ ଖାଲି ହାତରେ ଧରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ନଚେତ୍ ପ୍ରବଳ କୁଣ୍ଡେଇ ହୋଇ କ୍ଷତ ହୋଇପାରେ।

 * ଡାକ୍ତରୀ ପରାମର୍ଶ: ମସ୍ତିଷ୍କ କିମ୍ବା ହୃଦୟ ଜନିତ ରୋଗ ଥିଲେ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ବିନା ଏହାର ସେବନ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।

 * ଗର୍ଭାବସ୍ଥା: ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳାମାନେ ଏହାଠାରୁ ଦୂରେଇ ରହିବା ଉଚିତ୍।